Dromen van een tedere stad

Heeft u dat ook weleens, dat u door de hedendaagse straten fietst, om u heen kijkt en heimelijk terugverlangt naar de stad anno 1880?

Waarbij steevast de meest romantische analoge zwart-witfoto's opdoemen van bijvoorbeeld Amsterdam, waarbij nauwelijks auto's in beeld zijn (en als ze er zijn is 't een bezienswaardigheid)? Waar de prachtige architectuur van de Amsterdamse School in haar volle glorie tot haar recht komt, en men nog veilig de straat over kon steken, zonder gevaar voor eigen leven, zonder op om te kijken?

Ik wel.

Misschien komt het doordat ik fotograaf ben; als je fotografeert ga je over het algemeen 'beter' of 'anders' kijken naar de werkelijkheid (of: naar hoe deze zich presenteert).

Het was dan ook tijdens het fotograferen dat ik merkte dat ik steeds probeerde de auto's te vermijden in het kader dat ik koos. Ik trachtte de foto's zo te nemen dat de auto's zo min mogelijk, of het liefst helemaal niet, in beeld zouden komen.

Want auto's zijn lelijk.

Sterker nog, ze verpesten het straatbeeld. En ze stinken.

Ze maken de stad onnodig lelijk, onmenselijk en gevaarlijk.

Auto's zijn visueel onmenselijk en creëren afstandelijkheid en isolement. Daar waar de hedendaagse stad snakt naar menselijkheid en frisse lucht.

Ofschoon ik het bijna niet durf te bekennen, waarde lezer, wil ik u gaarne het volgende mededelen: ik droom van een tedere stad.

Een stad waarin ik 'naïef' rond kan fietsen zonder ongeveer drie keer per dag bijna aangereden te worden. Door bijvoorbeeld auto's die hard uit een zijstraatje komen racen zonder eerst te kijken of er geen fietser aankomt. Auto's die op het fietspad geparkeerd staan waardoor ik gedwongen ben een stuk over de autoweg te rijden. Of auto's die vanuit geparkeerde toestand ineens hard wegrijden zonder rekening te houden met langsfietsende fietsers (het fietsbeleid is in mijn woonplaats Breda werkelijk dramatisch te noemen).

Een stad waarin kinderen zonder begeleiding naar school of hockeyclub kunnen fietsen. Zonder het gevaar aangereden te worden door automobilisten met haast. Automobilisten in dronkenschap. Door onoplettendheid van een automobilist, of van het kind op de fiets zelf.

Zeg nou zelf: al die mensen die hun kinderen met de auto naar het voetbal of de schaakclub die zich in dezelfde stad bevind als waar zij wonen brengen, of die voor zichzelf met de auto naar de sportschool rijden om de nodige lichaamsbeweging te krijgen, die zijn toch enorm decadent en niet-constructief bezig?

Niet constructief voor zichzelf en niet voor hun omgeving?

Laat staan milieubewust?

Je gaat sporten, of laat je kind sporten, om gezond en fit te blijven, nietwaar?

Is het dan niet een beetje onsympathiek om dat na te streven op een manier die ongezondheid (verontreinigde lucht) voor anderen met zich meebrengt, en daarbij ook nog eens het milieu schade toebrengt?

Dat milieu, waar wij met zijn allen van moeten kunnen genieten en waar wij ons welzijn voor een deel vandaan moeten halen?

Bovendien; wat is er mis met de fiets?

Geef toe: de meeste mensen in Nederland sporten in hun eigen woonplaats, en de Nederlandse steden zijn gemiddeld genomen zó klein dat iedere afstand die men er moet afleggen, goed te doen is op de fiets (en ik kan het weten, want ik heb geen rijbewijs en moet elke afstand in mijn stad afleggen op de fiets).

En: is het niet een béétje krom om nota bene om te gaan spórten de auto te pakken, in plaats van de fiets?

Terwijl je, als je vaker de fiets zou pakken, waarschijnlijk niet eens zou hoeven te sporten?

Bovendien worden wij mensen met zijn allen veel te dik (volgens de laatste cijfers van het CBS is 40% van de Nederlanders te dik, waarvan 10% kampt met ernstig overgewicht, bron: RTL Nieuws).

Als iedere Nederlander die normaal gesproken de auto pakt voor ritjes binnen de eigen stad voortaan de fiets zou pakken, durf ik erop te wedden dat het grootschalige probleem met overgewicht in Nederland binnen de kortst mogelijke tijd voor de helft minder is geworden, of zelfs helemáál geen grootschalig probleem meer ís.

Tevens is de huidige luchtverontreiniging zorgwekkend te noemen en brengt deze momenteel zelfs de Volksgezondheid in gevaar.

Helaas zijn de Europese normen voor de luchtkwaliteit niet streng genoeg om onze gezondheid te beschermen. Ook onder de officiële norm is de lucht vaak niet gezond.

Aanvankelijk in 2010 moest in Nederland aan de EU-norm voor NO2 (stikstofdioxide) worden voldaan.

Omdat het luchtkwaliteitsbeleid in Nederland echter veel te laat op gang op kwam, werden er al in 2005 voorbereidingen getroffen om uitstel te vragen aan de EU. Dat uitstel werd in april 2009 verleend omdat Nederland toezegde er voor te zullen zorgen dat op 1 januari 2015 alsnog aan de EU-norm wordt voldaan.

Uit Monitoringsrapportage 2013, opgesteld door het RIVM, blijkt helaas dat de norm in 2015 waarschijnlijk óók wordt overschreden.

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) adviseert veel lagere concentraties fijnstof om een gezonde leefomgeving te garanderen. Zij adviseren 20 ug/m3 PM10 en 10 ug/m3 PM2,5. De helft van de EU-norm.

Volgens onderzoekers uit dertien Europese landen blijkt fijnstof tot ver onder de Europese norm van 25 microgram per kubieke meter zelfs dodelijker dan gedacht, zo schreef het Britse medische tijdschrift The Lancet op 9 december 2013 (bron:Trouw).

Trouw, op 9 december 2013:

'De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beveelt een grens aan van 10 microgram, terwijl de Europese Unie de norm op 25 heeft gelegd. Daar valt dus nog wel wat te winnen, constateren de onderzoekers. "Hoe lager je gaat, hoe meer gezondheidswinst", aldus Beelen.

Daarvoor is een Europese aanpak nodig, stelt hij. "Fijnstof is een verzameling van allerlei deeltjes, waaronder roet maar nog veel meer. Belangrijke bronnen zijn industrie en verkeer. Het kan dus nuttig zijn om maatregelen te nemen zoals aanpassing van de snelheid, reguleren van de verkeersintensiteit of weren van oude auto's uit een binnenstad.'''

Het is echter de vraag of deze Europese aanpak er wel ooit gaat komen, en vooral: wanneer.

Ondertussen wordt de luchtkwaliteit steeds slechter en de verontreiniging groter.

Waarom zouden we moeten wachten op verscherpte Europese richtlijnen, die toch steeds worden overschreden, omdat er geen negatieve sanctie op volgt?

Laten we de auto's helemaal uit de steden weren, en de auto's alleen nog gebruiken voor verkeer tussen steden, en niet meer voor verkeer ín steden.

Zeg nou zelf, die auto heb je eigenlijk alleen nodig (en 'nodig' is daarbij een groot woord) voor vervoer buiten de eigen stad, van de ene naar de andere stad/streek/plaats.

Iedereen die de auto pakt voor ritjes binnen de stad is 'gewoon' (noem dat maar gewoon) decadent en milieubelastend bezig.

Om nog maar niet te spreken over de luchtverontreiniging (ergo: het is belastend voor de Volksgezondheid) en de belasting (letterlijk en figuurlijk) voor het eigen fysieke welzijn (overgewicht als gevolg van te weinig bewegen, hetgeen weer kan leiden tot diabetes, hart -en vaatziekten, en snellere gewrichtsslijtage).

En kom nou niet (neo) liberale vrijheid als tegenargumenten. De vrijheid om jezelf ten gronde te richten is één ding (een verworven recht in onze neoliberale samenleving), de vrijheid die je daarbij neemt om de ander daarin mee te nemen is een beperking van andermans vrijheid, en dus geen zuiver liberale actie.

Als fietser adem ik dagelijks de schadelijke fijnstoffen in die automobilisten hebben geproduceerd. Het wordt tijd dat mensen gaan inzien dat de vrijheid die wij hebben ook plichten met zich meebrengen. Nadenken over wat jouw keuzes voor een ander, en dus voor de wereld betekenen, en daar vervolgens consequenties uit trekken, lijkt mij een duurzaam begin van een betere wereld.

Natuurlijk moet ik naast romantisch en ideologisch, ook een béétje realistisch proberen te blijven.

Auto's helemaal verbieden, in het hele land, is nu nog een te grote stap.

Daarvoor is het openbaar vervoer in Nederland nog veel te slecht geregeld, en zijn er nog teveel plekken in Nederland (nog) niet of niet goed (snel genoeg of makkelijk genoeg) bereikbaar, en heeft de moderne mens nog een te druk bestaan (vooral die combinatie is onhandig).

Daar kan echter aan gewerkt worden.

Hoe ik het voor mij zie: alle auto's in de stad verbieden, behalve die van leveranciers (ik zie namelijk nog niet zo gauw een oplossing voor hoe die anders hun waren zouden kunnen leveren).

Denk je eens in.

Wat een heerlijke stad zou dat opleveren.

Schonere lucht. Véél meer veiligheid.

Minder gejaagdheid, minder lelijkheid.

En bovenal: meer menselijkheid.

De stad zal goedmoediger worden. Tederder.

De kinderen, de ouderen (waarvan wij er steeds meer krijgen vanwege de vergrijzing) en ook de parkjes in de stad (en ander groen) zullen er wel bij varen.

Mensen met luchtwegproblemen of met longziektes zullen minder naar adem hoeven te happen. Kinderen kunnen weer zonder ouders naar school fietsen (scheelt dat even veel tijd!).

Ik hoor u al denken, waarde lezer: waar laat ik mijn auto?

Welnu, het liefst zou ik natuurlijk graag zien dat u helemaal geen auto meer heeft (iets met een ecologische voetafdruk).

Als het dan toch moet echter (hetgeen ik, gezien de inefficiëntie, en algehele belabberdheid van het openbaar vervoer in Nederland ook wel enigszins begrijp): laat de overheid en/of de gemeentes grote parkeergarages bouwen. Om de stad heen.

Het liefst onder de grond, zodat wij ook van die lelijkheid gespeend blijven.

Want ik ben er namelijk van overtuigd dat het goed is voor het welzijn van de mens als men omringd is door meer (architecturale) schoonheid (en ik kom uit Almere, dus ik kan het weten).

Ergo: dan fietst u of loopt u, wanneer u van stad naar stad moet reizen en het OV niet toereikend is, naar die parkeerplaatsen die zich rondom de stad bevinden.

Het mooie van het idee van deze parkeerplaatsen rondom de stad is, dat mensen die in een andere stad werken dan waar zij wonen, toch dagelijks de nodige zullen beweging krijgen, omdat men erheen moet fietsen of lopen.

Uiteraard is de moderne mens nogal geneigd tot gemak en is de kans daarom groot dat hij of zij in dit geval de bus zou pakken.

Dit zou een probleem kunnen vormen.

Als overheden en/of gemeentes dit plan echt doorvoeren en het een béétje slim aanpakken, dan regelen zij het echter zo dat parkeren in de genoemde parkeergarages gratis is voor degenen die elke dag inchecken met hun fiets (hetgeen gezien de huidige technologische ontwikkelingen toch prima realiseerbaar zou moeten zijn).

Dit zal het fietsen (en/of lopen) naar de parkeergarages dan stimuleren.

Het andere probleem dat zou kunnen opspelen is het probleem met het vervoeren van zware spullen binnen een stad. Dat is gewoonweg niet te doen met de fiets, of lopend.

Hiervoor zou de gemeente een bezorgdienst kunnen opstarten, die werkt met dezelfde tarieven en hetzelfde principe als de stadsbussen (betalen per km dus).

Dit creëert weer werkgelegenheid en zou dus ook nog eens een boost voor de economie kunnen zijn.

Met alle auto's die uit de stad zullen verdwijnen, worden alle parkeerplaatsen die de Nederlandse woningen omringen natuurlijk overbodig.

Ergo: er komt dan veel nieuwe ruimte beschikbaar.

Ruimtes waar gemeentes weer geld mee kunnen verdienen om de door de gemeentes gemaakte kosten voor het bouwen van parkeergarages rondom de stad weer te kunnen betalen, of om zelfs winst te kunnen maken.

Bovendien komt er door de vele parkeerplaatsen die onbruikbaar worden, meer ruimte vrij voor groen in de stad.

En wie wil dat nou niet?

Meer groen draagt namelijk niet alleen bij aan meer plezier, maar het draagt ook bij aan de luchtzuivering van de verontreinigde stadslucht.

Uit een onderzoek van het tijdschrift Environmental Science & Technology (hetgeen te lezen was in een bericht van 26 juli 2012) blijkt dat bomen, struiken en ander groen in de stad de lucht acht keer beter kunnen zuiveren dan tot dan toe werd gedacht.

Wetenschappers van de Lancaster University onderzochten specifiek welk effect het stadsgroen had op stikstofdioxide en fijn stof, twee vervuilers die schadelijk zijn voor de mens en in veel steden de veilige drempels overschrijden. Eerder onderzoek schatte de impact van stadsgroen op zo’n 5 procent.
De wetenschappers concentreerden zich op het effect van groen in “stedelijke kloven”: smalle straten tussen hoogbouw waar de lucht blijft hangen. Deze metingen geven een heel ander resultaat dan eerder onderzoek: de doordachte plaatsing van gras, klimplanten of bomen in dergelijke kloven vermindert de concentratie van stikstofdioxide met 40 procent en die van fijnstof met 60 procent, veel meer dus dan hetgeen tot dan toe gedacht werd (bron:degroenestad.nl).

Wanneer de ruimte die vrijkomt door het verdwijnen van de parkeerplaatsen daadwerkelijk als groene ruimte gebruikt zal worden, zou de lucht dus niet alleen door het verdwijnen van de auto's, maar ook door de luchtzuiverende werking van het 'nieuwe groen' schoner kunnen worden.
En, last but not least, er komt veel ruimte vrij die gebruikt zou kunnen worden voor de aanleg van volkstuinen, die momenteel erg populair zijn.
En: die veel mensen anno nu graag zouden willen, getuige dit citaat uit een artikel in het NRC van 28 maart 2014:
'Toch stijgt de populariteit van de moestuin. Cijfers zijn er niet over het areaal, maar er zijn diverse aanwijzingen dat meer mensen moestuinieren', volgens Jan Willem van der Schans, onderzoeker bij het Landbouw Economisch Instituut en de Universiteit Wageningen.
Volkstuinen, die jarenlang kampten met leegstand, hebben wachtlijsten. Zadenhandels verkopen steeds meer groentezaden ten opzichte van bloemzaden. Tuincentra ruimen steeds meer winkeloppervlakte in voor de eetbare tuin.
Mensen worden zich bewuster van wat ze eten, willen weer een band krijgen met de natuur en kennis maken met de oorsprong van het eten. Bovendien is het vertrouwen in het gewone supermarktvoedsel gekelderd door de vele uitbraken van dodelijke virussen afgelopen jaren.
Op Facebook bestaan zelfs groepen waarin men met elkaar kan kletsen over het zelf verbouwen van groente. En ik zag laatst zelfs een heus 'zaden ruilen event' op Facebook staan (niets seksueels), en er bestaan tevens 'zadenruilgroepen' op Facebook (waarbij dus echt daadwerkelijk zaden worden geruild).

Het hebben en onderhouden van een moestuin zou zelfs stressverlagende effecten hebben.
Agnes van den Berg, bijzonder hoogleraar Natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen, stelde vast dat al dat bukken, wieden en begieten zorgt dat volkstuinders minder stress ervaren. Ze mat het stresshormoon cortisol bij mensen die in hun volkstuin werkten en bij diezelfde mensen terwijl ze een boek lazen. Daaruit bleek dat het cortison-niveau bij het werken lager was dan tijdens het lezen. Werken in een volkstuin is zelfs ontspannender dan het lezen van een boek (bron: Volkskrant).
Oftewel: de volksgezondheid zou er alleen maar op vooruit kunnen gaan wanneer men mijn plan over het verbieden van auto's binnen de stad doorvoert.
Zuiverder lucht om in te ademen, minder long/ademhalingsklachten, méér beweging (doordat fietsen noodzakelijker, gezonder en veiliger wordt), minder obesitas, minder verkeersongelukken en verkeersdoden, er zal minder geld/tijd hoeven gaan naar alcoholcontroles en naar verkeersongevallen.
Over het algemeen kan het dus meer kwaliteit van leven betekenen in de stad.
Meer menselijkheid.
Een tedere stad.